ضعف و هر دو لغت بيك معنىاند و تنكيران يا تكرير به جهت آنست كه متاخر عين متقدم نيست * ( يَخْلُقُ ما يَشاءُ ) * ميافريند هر چه مىخواهد از ضعف و قوة و شيبة و شبيبة * ( وَهُوَ الْعَلِيمُ ) * و او است دانا باحوال بندگان و مصالح ايشان * ( الْقَدِيرُ ) * توانا تغيير صفات ايشان بر وجه حكم چه ترديد در احوال مختلفه و تغيير از هيئتى به هيئتى و از صفتى بصفتى با امكان غير ان دليل علم است و قدرت و از اعدل شاهد است بر آنكه صانع عالم عليم و قدير است بعد از ان بيان حال بعث ميفرمايد * ( يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ ) * و در روزى كه قايم شود قيمة و تسميهء آن بساعت جهت آنست كه در ساعت آخر باشد از دنيا و يا بيكبار واقع شود * ( يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ) * سوگند خورند كافران بزه كار مضمون آنكه * ( ما لَبِثُوا ) * درنگ نكردند در دنيا يا در قبور يا در ما بين فناء دنيا و بعث * ( غَيْرَ ساعَةٍ ) * جز ساعتى در حديث آمده كه ما بين فناء الدنيا و البعث و اين محتمل ساعاتست و ايام و اعوام حاصل كه ايشان مدت لبث خود را نسبت به مدت عذاب خود در اخرت كم شمردند و يا آنكه آن را فراموش كرده باشند و يا بجهة انقطاع عذاب از ايشان روزگار برايشان آسان گذشته باشد و بجهة ان استقصار آن كرده باشند هم چنان كه كسى كه به طيب عيش ميگذراند مرور ايام و شهور بر او آسانست و گذشتن آن ابر او اندكى ميشمرد و يا بر سبيل كذب يا تخمين قايل اينقول باشند * ( كَذلِكَ ) * مثل اين برگشتن از صدق و تحقيق در آخرت * ( كانُوا ) * هستند در دنيا كه بانكار حشر * ( يُؤْفَكُونَ ) * برگردانيده ميشوند از را صدق يعنى كار ايشان ناراستى است و دروغ در اين سراى مراد آنست كه بناى كار ايشان بر خلاف حقست و جهل ايشان از حق در دنيا و اخرت و در مجمع آورده كه اگر قايلى گويد كه چگونه كفار سوگند دروغ خورند و حال آنكه معارف ايشان در آخرت ضرورى باشد جواب گوئيم كه سوگند ايشان بر طريق ظن باشد و ندانسته باشند مدت لبث خود را در قبور فكانهم قالوا ما لبثنا غير ساعة فى ظنوننا و اينقول ابى على و ابى هاشم است و يا آنكه مدت دنيا را كه بفراغت گذرانيده باشند كم شمرند بجهة معاينهء آنچه بينند از احوال آخرت فكانهم قالوا ما الدنيا فى الاخرة الا ساعة و يا آنكه اينقول ايشان قبل از كمال عقول ايشان باشد و استدلال به اين آيه بر نفى عذاب قبر در نهاية ضعف است بجهة آنكه مراد كفار از اين گفتار آنست كه ايشان لبث نكرده‌اند بعد از عذاب الا ساعتى بعد از آن اخبار ميفرمايد از قول اهل علم و ايمان بعد از استماع اين سوگند كاذب از مشركان بقوله * ( وَقالَ الَّذِينَ ) * و گويند آنان كه * ( أُوتُوا الْعِلْمَ ) * داده شده‌اند دانش را * ( وَالإِيمانَ ) * و گرويدن يعنى آنان كه حقتعالى براى ايشان نصب ادله كرده باشد كه موجب علم ايشان و تصديق